Caesar, De bello Gallico VII 69–90 (52 v. Chr.) – lateinischer Text mit deutscher Zusammenfassung
Im Sommer 52 v. Chr. zieht sich Vercingetorix mit seinem Heer in das Oppidum Alesia (heute Mont Auxois bei Alise-Sainte-Reine, Burgund) zurück. Caesar schließt die Stadt mit einem doppelten Befestigungsring ein – innen gegen die Belagerten, außen gegen das gallische Entsatzheer. Die Entscheidungsschlacht beendet den großen Gallieraufstand.
| Originaltext | Zusammenfassung | Bild / Foto / Film |
|---|---|---|
| 1. Die Lage des Oppidums (Kap. 69) | ||
| (69,1) Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. (69,2) cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. (69,3) ante oppidum planities circiter milia passuum III in longitudinem patebat; (69,4) reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. | Alesia liegt auf einem hohen Berg und scheint nur durch Belagerung einnehmbar. Auf zwei Seiten [Nord und Süd] fließen Flüsse am Fuß des Hügels [Oze und Ozerain]. Vor dem Oppidum liegt [im Westen] eine etwa 3 Meilen (ca. 4,5 km) lange Ebene; ringsum wird die Stadt von etwa gleich hohen Hügeln umgeben. |
Überblicke:
|
| (69,5) sub muro quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. | Am Osthang unterhalb der Stadtmauer lagern die gallischen Truppen; sie haben dort einen Graben und eine 6 Fuß (ca. 1,8 m) hohe Trockenmauer angelegt. | |
| 2. Beginn der Belagerung (Kap. 69–71) | ||
| (69,6) eius munitionis, quae ab Romanis instituebatur, circuitus X milia passuum tenebat. (69,7) castra opportunis locis erant posita itemque castella XXIII facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret; haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. | Der römische Belagerungsring hat einen Umfang von 10 Meilen (10.000 Doppelschritte, ca. 15 km). An günstigen Stellen liegen die Lager, dazu kommen 23 Kastelle, die tagsüber mit Wachposten, nachts mit starken Besatzungen gegen Ausbrüche gesichert werden. | |
| (70,1) Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. summa vi ab utrisque contenditur. (70,2) laborantibus nostris Caesar Germanos submittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito inruptio ab hostium peditatu fiat. (70,3) praesidio legionum addito nostris animus augetur … | Noch während der Bauarbeiten kommt es in der Ebene zu einem heftigen Reitergefecht. Als die Römer in Bedrängnis geraten, schickt Caesar die germanischen Reiter zu Hilfe und stellt die Legionen vor den Lagern auf, um einen Angriff der gallischen Fußtruppen abzuwehren. |
Die Ebene vor Alesia:
|
| … hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis relictis coartantur. (70,4) Germani acrius usque ad munitiones sequuntur. (70,5) fit magna caedes. nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. paulum legiones Caesar, quas pro vallo constituerat, promoveri iubet. (70,6) non minus, qui intra munitiones erant, perturbantur. Galli veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum inrumpunt. (70,7) Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. | Die gallischen Reiter fliehen und behindern sich an den zu engen Toren gegenseitig; die Germanen verfolgen sie bis an die Befestigungen und richten ein Blutbad an. Caesar lässt die Legionen etwas vorrücken. Im gallischen Lager bricht Panik aus; Vercingetorix lässt die Tore schließen, damit das Lager nicht von Verteidigern entblößt wird. Die Germanen ziehen sich mit vielen erbeuteten Pferden zurück. | |
| (71,1) Vercingetorix priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. (71,2) discedentibus mandat, ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque, qui per aetatem arma ferre possint, ad bellum cogant. | Bevor der Ring geschlossen ist, beschließt Vercingetorix, seine gesamte Reiterei nachts wegzuschicken: Jeder soll in seinen Stamm zurückkehren und alle Waffenfähigen zum Krieg aufbieten … | |
| (71,5) his datis mandatis, qua erat nostrum opus intermissum, secunda vigilia silentio equitatum dimittit. … | … Die Reiter verlassen in der zweiten Nachtwache lautlos das Oppidum durch eine noch offene Lücke [im östlichen Abschnitt] der römischen Befestigung. | |
| 3. Caesars doppelter Befestigungsring (Kap. 72–74) | ||
| (72,1) Quibus rebus ex perfugis et captivis cognitis Caesar haec genera munitionis instituit. fossam pedum XX derectis lateribus duxit, ut eius solum tantundem pateret, quantum summa fossae labra distabant. (72,2) reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedibus CCCC reduxit. id hoc consilio, quoniam tantum spatium necessario esset complexus nec facile totum opus corona militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones multitudo hostium advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere posset. (72,3) hoc intermisso spatio duas fossas XV pedes latas eadem altitudine perduxit; quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. (72,4) post eas aggerem ac vallum XII pedum exstruxit. huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. | Durch Überläufer und Gefangene gewarnt, baut Caesar zunächst den inneren Ring gegen Alesia:
|
|
| (73,1) Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis, quae longius a castris progrediebantur. ac nonnumquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. (73,2) quare ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. (73,3) huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. (73,4) quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant se ipsi acutissimis vallis induebant. (73,5) hos cippos appellabant. ante hos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. (73,6) huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor e terra eminerent; (73,7) simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur; reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. (73,8) huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. (73,9) id ex similitudine floris lilium appellabant. ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur, quos stimulos nominabant. | Weil gleichzeitig Holz und Getreide beschafft werden müssen und die Gallier immer wieder Ausbrüche versuchen, legt Caesar zusätzliche Annäherungshindernisse an, damit weniger Soldaten zur Verteidigung genügen:
|
|
| (74,1) His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aequissimas pro loci natura XIIII milia passuum complexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidat equitatus discessu, munitionum praesidia circumfundi possent; (74,2) ne autem cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum XXX pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. … | Danach baut Caesar in möglichst ebenem Gelände den äußeren Ring gegen das erwartete Entsatzheer – nach demselben Muster, aber nach außen gerichtet – mit einem Umfang von 14 Meilen (ca. 21 km). Damit niemand das Lager gefährlich verlassen muss, lässt er Futter und Getreide für 30 Tage einlagern. | |
| 4. Das Entsatzheer und die Not in Alesia (Kap. 75–79) | ||
| (75–76,3) […] | Die Gallier stellen aus zahlreichen Stämmen ein Entsatzheer auf; nach Caesar (76,3) umfasst es rund 8.000 Reiter und etwa 250.000 Fußsoldaten. | |
| (76,4) Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Haeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperii traditur. | Den Oberbefehl erhalten der Atrebate Commius, die Haeduer Viridomarus und Eporedorix sowie der Arverner Vercassivellaunus, ein Vetter des Vercingetorix. | |
| (77,1) At ii, qui Alesiae obsidebantur, praeterita die qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Haeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. (77,2) ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda videtur oratio Critognati propter eius singularem ac nefariam crudelitatem. […] | In Alesia ist der erwartete Tag verstrichen, das Getreide aufgebraucht; von den Vorgängen bei den Haeduern weiß man nichts. In einer Versammlung plädieren die einen für Kapitulation, die anderen für einen Ausbruch, solange die Kräfte noch reichen. Der Arverner Critognatus hält eine Rede von „einzigartiger, frevelhafter Grausamkeit“: Er schlägt vor, notfalls die Kampfunfähigen zu verzehren [hier nicht wiedergegeben]. | |
| (78,1) Sententiis dictis constituunt, ut ii, qui valetudine aut aetate inutiles sint bello, oppido excedant […] (78,3) Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. (78,4) hi cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. (78,5) at Caesar dispositis in vallo custodiis recipi prohibebat. | Die Gallier beschließen, alle Kranken und Alten aus der Stadt zu schicken. Auch die Mandubier, die das Heer in ihrem Oppidum aufgenommen hatten, müssen mit Frauen und Kindern hinaus. An den römischen Linien bitten sie weinend, man möge sie als Sklaven aufnehmen und ihnen zu essen geben. Caesar lässt Wachen auf den Wall stellen und verbietet, sie aufzunehmen. [Sie bleiben im Niemandsland zwischen den Fronten.] | |
| (79,1) Interea Commius reliquique duces, quibus summa imperii permissa erat, cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus a nostris munitionibus considunt. (79,2) postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem milia passuum III patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. (79,3) erat ex oppido Alesia despectus in campum. concurritur his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos atque omnium animi ad laetitiam excitantur. (79,4) itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. | Das Entsatzheer trifft ein und lagert auf einem äußeren Hügel, kaum eine Meile von den römischen Linien entfernt. Am nächsten Tag füllt seine Reiterei die ganze Ebene. Die Belagerten sehen es von der Stadt aus, jubeln, rücken vor die Stadt, füllen den vordersten Graben mit Flechtwerk und Erde auf und bereiten sich auf den Ausbruch vor. | |
| 5. Die Kämpfe um den Belagerungsring (Kap. 80–88) | ||
| (80,1) Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionis disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. (80,2) erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus atque omnes milites intentis animis proventum pugnae exspectabant. (80,3) Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. (80,4) cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ii, qui munitionibus continebantur, et ii, qui ad auxilium convenerant, clamore et ululatu suorum animos confirmabant. (80,5) quod in conspectu omnium res gerebatur neque recte aut turpiter factum celari poterat, utrosque et laudis cupiditas et timor ignominiae ad virtutem excitabat. (80,6) cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; (80,7) quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. (80,8) item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. (80,9) at ii, qui ab Alesia processerant, maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. | Erster Angriff (Reiterschlacht): Caesar verteilt sein Heer auf beide Fronten der Befestigung – innen und außen –, sodass jeder seinen Platz kennt, und schickt die Reiterei hinaus. Die Gallier mischen Bogenschützen und Leichtbewaffnete unter ihre Reiter. Alle Beteiligten können das Gefecht von den Höhen aus verfolgen; das spornt beide Seiten an. Vom Mittag bis gegen Sonnenuntergang bleibt der Ausgang offen, dann bringt ein geschlossener Angriff der Germanen die Wende. Die Belagerten ziehen sich entmutigt in die Stadt zurück. | |
| (81,1) Uno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium scalarum harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. (81,2) subito clamore sublato, qua significatione, qui in oppido obsidebantur, de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis sagittis lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque, quae ad oppugnationem pertinent, parant administrare. (81,3) eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. (81,4) nostri, ut superioribus diebus suus cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibusque, quas in opere disposuerant, ac glandibus Gallos proterunt. […] | Zweiter Angriff (nachts): Nach einem Tag Pause, in dem sie Flechtwerk, Leitern und Enterhaken herstellen, greift das Entsatzheer um Mitternacht den äußeren Ring in der Ebene an. Auf ihr Geschrei hin lässt Vercingetorix zum Ausbruch blasen und greift den inneren Ring an. Die Römer besetzen ihre zugewiesenen Posten und wehren die Gallier mit Schleudern, Wurfsteinen, Pfählen und Bleigeschossen ab. | |
| (82,1) Dum longius a munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se ipsi stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. (82,2) multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti, ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. (82,3) at interiores, dum ea, quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant, proferunt, priores fossas explent, (82,4) diutius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus adpropinquarent. ita re infecta in oppidum reverterunt. | Solange die Angreifer auf Abstand bleiben, sind sie durch ihre Geschossmenge im Vorteil; näher heran geraten sie in die stimuli und Fallgruben oder werden von Wall und Türmen aus mit Wurfspießen getroffen. Bei Tagesanbruch weichen sie ohne Durchbruch zurück, aus Furcht, von den höher gelegenen Lagern aus in der Flanke gefasst zu werden. Die Belagerten verlieren beim Auffüllen der Gräben so viel Zeit, dass ihre Verbündeten schon abgezogen sind, bevor sie die Befestigung erreichen. | |
| (83,1) Bis magno cum detrimento repulsi Galli, quid agant, consulunt; locorum peritos adhibent; ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. (83,2) erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri, necessarioque paene iniquo loco et leviter declivi castra fecerant. (83,3) haec C. Antistius Reginus et C. Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. (83,4) cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum, quae maximam virtutis opinionem habebant; (83,5) quid quoque pacto agi placeat, occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridie esse videatur. (83,6) his copiis Vercassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt. (83,7) ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. (83,8) cum iam meridies adpropinquare videretur, ad ea castra, quae supra demonstravimus, contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. | Dritter Angriff (Entscheidungsschlacht): Zweimal unter schweren Verlusten zurückgeschlagen, erkunden die Gallier mit Ortskundigen die Schwachstelle: einen großen Hügel im Norden, den die Römer nicht in den Ring einbeziehen konnten; das Lager dort liegt ungünstig am leichten Hang und wird von den Legaten Antistius Reginus und Caninius Rebilus mit zwei Legionen gehalten. Geplant ist ein gleichzeitiger Angriff um die Mittagszeit:
|
Die nördliche Flanke (Ausschnitt):
|
| (84,1) Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; a castris longurios, musculos, falces reliquaque, quae eruptionis causa paraverat, profert. (84,2) pugnatur uno tempore omnibus locis atque omnia temptantur; quae minime visa pars firma est, huc concurritur. (84,3) Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. (84,4) multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit […]. | Vercingetorix sieht von der Burg aus seine Leute und bricht mit Stangen, Schutzdächern und Mauersicheln aus. Überall wird zugleich gekämpft, die Gallier stürmen jeweils gegen die schwächsten Stellen. Die Römer sind auf der langen Befestigungslinie zersplittert; das Geschrei in ihrem Rücken setzt ihnen zu. | |
| (85–86,3) […] | Caesar beobachtet die Kämpfe von einem günstigen Standort und schickt Hilfe, wo es nötig ist. Am Nordlager wird die Lage am kritischsten: Die Angreifer sind durch den Hang im Vorteil und lösen sich ständig ab. Caesar schickt Labienus mit sechs Kohorten dorthin. | |
| (86,4) interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant; (86,5) huc ea, quae paraverant, conferunt. multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. | Die Belagerten geben die zu stark befestigte Ebene auf und versuchen es an den steilen Stellen. Sie vertreiben die Verteidiger mit Geschossen von den Türmen, füllen die Gräben auf und reißen mit Sicheln Wall und Brustwehr ein. | |
| (87,1) Mittit primum Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis C. Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. (87,2) restituto proelio ac repulsis hostibus eo, quo Labienum miserat, contendit; cohortes IV ex proximo castello deducit, equitum partem se sequi, partem circumire exteriores munitiones et a tergo hostes adoriri iubet. (87,3) Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis undecim cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem, quid faciendum existimet. accelerat Caesar, ut proelio intersit. | Gegen den Durchbruch der Belagerten schickt Caesar zuerst den jungen Brutus, dann den Legaten C. Fabius und führt schließlich selbst frische Truppen heran. Als die Lage dort wiederhergestellt ist, eilt er zum Nordlager zu Labienus, nimmt vier Kohorten aus dem nächsten Kastell mit und lässt einen Teil der Reiterei außen um die Befestigung herumreiten, um das Entsatzheer im Rücken anzugreifen. Labienus hat inzwischen elf Kohorten zusammengezogen und meldet Caesar, was er für nötig hält. | |
| (88,1) Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis, quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. (88,2) utrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. (88,3) repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae adpropinquant. hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. fit magna caedes. (88,4) Sedullus dux et princeps Lemovicum occiditur; Vercassivellaunus Arvernus vivus in fuga comprehenditur; signa militaria LXXIIII ad Caesarem referuntur; pauci ex tanto numero incolumes se in castra recipiunt. (88,5) conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. (88,6) fit hac re audita ex castris Gallorum fuga. quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. (88,7) de media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur; magnus numerus capitur atque interficitur, reliqui ex fuga in civitates discedunt. | Die Feinde erkennen Caesar an der Farbe seines Feldherrnmantels und greifen erneut an. Die Römer kämpfen mit dem Schwert; da taucht im Rücken der Gallier die römische Reiterei auf, weitere Kohorten nähern sich. Das Entsatzheer flieht, es kommt zu einem großen Blutbad: Sedullus, Fürst der Lemoviker, fällt, Vercassivellaunus wird gefangen, 74 Feldzeichen werden erbeutet. Die Belagerten ziehen sich ins Oppidum zurück, das gallische Entsatzheer löst sich auf. Nur die Erschöpfung der Römer verhindert seine völlige Vernichtung. | |
| 6. Kapitulation und Folgen (Kap. 89–90) | ||
| (89,1) Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum suscepisse se non suarum necessitatum, (89,2) sed communis libertatis causa demonstrat, et, quoniam sit Fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. (89,3) mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. iubet arma tradi, principes produci. (89,4) ipse in munitione pro castris consedit; eo duces producuntur. Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. (89,5) reservatis Haeduis atque Arvernis, si per eos civitates recuperare posset, ex reliquis captivis toti exercitui capita singula praedae nomine distribuit. | Am nächsten Tag erklärt Vercingetorix vor der Versammlung, er habe den Krieg nicht für sich, sondern für die gemeinsame Freiheit geführt; nun müsse man sich dem Schicksal beugen. Er stellt sich zur Verfügung – man könne ihn töten oder lebend ausliefern. Caesar verlangt die Waffen und die Anführer; vor seinem Lager wird Vercingetorix ausgeliefert. Die Gefangenen – außer Haeduern und Arvernern, mit deren Hilfe Caesar die Stämme zurückgewinnen will – verteilt er als Beute: je einen an jeden Soldaten. | |
| (90,1) His rebus confectis in Haeduos proficiscitur; civitatem recipit. (90,2) eo legati ab Arvernis missi: quae imperaret, se facturos pollicentur. imperat magnum numerum obsidum. (90,3) legiones in hiberna mittit. captivorum circiter XX milia Haeduis Arvernisque reddit. (90,4) T. Labienum cum duabus legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet; huic M. Sempronium Rutilum attribuit. (90,5) C. Fabium legatum et L. Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis conlocat, ne quam a finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. (90,6) C. Antistium Reginum in Ambivaretos, T. Sextium in Bituriges, C. Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. (90,7) Q. Tullium Ciceronem et P. Sulpicium Cavilloni et Matiscone in Haeduis ad Ararim rei frumentariae causa conlocat. ipse Bibracte hiemare constituit. (90,8) huius anni rebus cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditur. | Haeduer und Arverner unterwerfen sich und stellen Geiseln; Caesar gibt ihnen etwa 20.000 Gefangene zurück. Die Legionen werden auf die Winterlager verteilt, Caesar selbst überwintert in Bibracte. In Rom wird nach Bekanntwerden der Ereignisse ein 20-tägiges Dankfest (supplicatio) gefeiert. |
Die Vercingetorix-Statue (Aimé Millet, 1865, auf dem Mont Auxois):
|
Längenangaben: 1 römischer Fuß ≈ 0,30 m; 1 Doppelschritt (passus) ≈ 1,48 m; 1 römische Meile (mille passus) ≈ 1,48 km. Eckige Klammern kennzeichnen Ergänzungen und Auslassungen.