1607 Erhardus Winheim1: »Sacrarium Agrippinae«2

Kölns Kirchen

siehe auch 1499 Koelhoff: Cronica

Series SS. ædium Coloniensium

Verzeichnis der heiligen Gebäude Kölns

Canonicorum (8)

Kollegiatstifte (Kanoniker)

  1. S[ancti] Petri Metropolitana [= Dom]
  2. B[eatae] Mariæ V[irginis] in Gradibus
  3. S. Andreæ
  4. S. Cuniberti
  5. S. Georgij
  6. S. Gereonis
  7. S. Severini
  8. S[anctorum] Apostolorum

Canonicorum & Canonissarum (2)

Stifte für Kanoniker und Kanonissen (Damenstifte)

  1. B. Mariæ V. in Capitolio
  2. S. Ursulæ & 11000 Virg[inum]

Canonicorum & Canonicarum reformatar. (1)

Stift reformierter Kanoniker und Kanonissen

  1. S. Cæciliæ

Religiosorum (16)

Männerklöster und Ordensniederlassungen

  1. Ad B. V. M., Carmelitarum
  2. Ad S. Crucem, Cruciferorum
  3. Ad S. Crucem, Dominicanorum
  4. S. Achatij, P[atrum] Soc. Jesu
  5. S. Ad Corpus Christi, Cano. Regular.
  6. S. Agnetis, Franciscanorum observantium ad Olivas
  7. S. Antonij, Antonianorum
  8. S. Augustini, Augustinianorum
  9. S. Barbaræ, Carthusianorum
  10. S. Catharinæ, Teutonicorum
  11. S. Cordulæ, Ioannitarum
  12. S. Francisci, Franciscanor. gaud.
  13. S. Longini, Alexianor. vulgo Bogodor. complentium mortuos
  14. S. Martini Maioris, Benedictinorum
  15. S. Michælis, VVidenbacensium, quos Hieronymianos vocant
  16. S. Panthaleoni, Benedictinorum

Plebanarum (19)

Pfarrkirchen

  1. B. M. Virg. in Pasculo
  2. B. Mariæ Virginis ad Indulgentias
  3. S. Albani
  4. S. Brigidæ
  5. S. Columbæ
  6. S. Cristophori
  7. S. Cuniberti
  8. S. Iacobi
  9. S. Ioannis Baptistæ, iuxta S. Catharinam
  10. S. Ioannis Evangelistæ in Curia
  11. S. Laurentij
  12. S. Lupi
  13. S. Mariæ in Lißkirchen
  14. S. Mariæ Magdal[enae] iuxta S. Severinum
  15. S. Martini Minoris
  16. S. Mauritij
  17. S. Pauli
  18. S. Petri
  19. SS. Apostolorum

Sanctimonialium Velatarum3 (20)

Frauenklöster (verschleierte Nonnen)

  1. B. Mariæ in Bethlehem, Clarissarum
  2. Clarissarum Belgicar., de observantia
  3. Horti B. M. V., Cistertiensium
  4. In maiori Nazareth, Augustinian.
  5. S. Agathæ, Benedictinarum
  6. S. Apri, Cistertiensium
  7. S. Bonifacij, Clarissarum
  8. S. Claræ, Clarissarum
  9. [S.] Gertrudis, Dominicanarum
  10. S. Iacobi Maioris ad Agnellum in muro Castrensi, Augustinianarum
  11. S. Ioannis Bapt. in Clusa Parochiæ S. Ioannis, Benedictinar.
  12. S. Mariæ Magdal. ad albas Dominas, August. reformatarum
  13. S. Mauritij, Benedictinarum
  14. S. Maximini, August. Regular.
  15. S. Michælis, August. Regular.
  16. S. Nicolaij, Augustinianarum
  17. S. Reinoldi, Augustinianarum
  18. S. Vincentij, Clarissarum
  19. Speculi B. M. V., Cistertiens., vulgo in Seyen
  20. SS. Machabæorum, Benedictinarum

Conventualium non Velatarum, tam curam Civitatensium Infirmorum gerentium4, quam puellarum iuventutem domi erudientium5 (15)

Konvente nicht verschleierter Schwestern, die Kranke der Stadt pflegen oder Mädchen im Haus unterrichten

  1. B. M. V., Augustinianarum in Vico S. Marcelli
  2. B. M. V., Clarissarum, in Strickgaß
  3. B. Mariæ Magdal., August. poenit.
  4. In der Zellen, Augustinianar. in eadem platea
  5. In minori Nazareth, August.
  6. S. Annæ ad agnum inferiorem, Clarissarum in eadem platea
  7. S. Annæ ad agnum superiorem, Clarissarum in eadem platea
  8. S. Apolloniæ, Augustinianarum
  9. S. Augustini, Augustinianarum in platea Schmirmensi, im Cederwalt vulgo
  10. S. Elisabethæ, Augustinianarum, in Vico S. Antonij
  11. S. Ignatij, Clarissarum
  12. S. Iosephi, Clarissarum, ex apposito Horti Christi, in parochia S. Columbæ, alias Lous Convent
  13. S. Trinit., Carmelitar. iuxta paroch. S. Iacobi, in der Büttgaß
  14. S. Trinitatis, Augustinianarum in platea Achterstraß
  15. S. Ursulæ, Augustinianarum, in eodem Vico prope Igelstein, alias Conventus Combustus

Sacella Hostilia6 (12)

Kapellen, überwiegend an Hospitälern und Stiftungshäusern

  1. Omnium Sanctorum, in lapide Hericij, vulgo Igelstein, alias in lapide Hirundinis7
  2. S. Agnetis, in foro novo
  3. S. Crucis, in platea lata
  4. S. Heriberti ad S. Andream
  5. S. Ioannis, eodem Vico, in parochia S. Columbæ
  6. S. Iodoci, in Immunit. Capitolij
  7. S. Laurentij, in parochia S. Ioan. Baptistæ prope S. Catharinam
  8. S. M. Magd. ad S. Gereonem
  9. S. Nicolai, in Orphanatorio
  10. S. Quirini, ad S. Panthaleonem
  11. S. Spiritus, uffm Thumbhoff
  12. S. Ursulæ, in Vico Stoicorum

Sacella principaliora vulgo notissima (25)

Wichtigere, allgemein bekannte Kapellen

  1. B. M. V. in Hierusalem prope domum Senatoriam
  2. S. Ægidij, præcedenti contiguum
  3. S. Afræ, in Immunitate Mariana
  4. S. Benedicti, iuxta Capitol.
  5. S. Dionysii, supra templ. Parochiale S. Ioan. B. in curia
  6. S. Eligij, in fossa arenaria
  7. S. Erasmij, iuxta S. Severinum
  8. S. Heriberti, in aula Tuitiensi prope S. Georgium
  9. S. Hieron., in Bursa Ruremundana
  10. S. Huberti, post Coenob. S. Maxim.
  11. S. Lamberti, supra portam flamineam, vulgo Pfaffenportz
  12. S. Luciæ, in Turri S. Cuniberti
  13. S. Marcelli, in platea S. Marcelli
  14. S. Margarethæ, in area S. Margareth.
  15. S. Matthæi & Victoris, vulgo S. Materni
  16. S. Matthiæ, in platea Textoria
  17. S. Michælis, in area S. Gereonis
  18. S. Michælis, inter Cæmiterium & Templum S. Severini, loco editiori
  19. S. Nicolai, iuxta Capitol.
  20. S. Notburgis, iuxta Capitol.
  21. S. Quirini, in Vinea Decanali S. Gereonis
  22. S. Salvatoris, iuxta Capitol.
  23. S. Servatij, in platea S. Ioannis
  24. S. Stephani, vulgo auff der Hoenportz
  25. S. Thomæ, vffm Thumbhoff

Sacella & Altaria Domestica, intra ædes Magnatorum, innumera. Conventus, sive Congregationes virorum atque Vetularum, absque religioso habitu, sub statutis Patrum, ex testatione fidelium, viventium, qui & ipsi sibi devotionalia Oratoria privatim construunt, sparsim per urbem plus minus sunt 50 circiter.8

  1. Erhardus Winheim (Erhard von Winheim) war Kartäusermönch in der Kartause Engelgarten in Würzburg. In seinem 1607 erschienenen Buch Sacrarium Agrippinae beschrieb er die Heiligtümer und Reliquien der Stadt Köln. 1737 veröffentlichte der Kölner Drucker Steinhaus einen Nachdruck. Ab 1771 erschienen Ausgaben, die Winheims vornehmlich als Pilgerbuch genutztes Werk mit den Beschreibungen Kölns von Aegidius Gelenius zusammenfassten. ↩
  2. Gedruckt in Köln von Bernhard Gualteri, S. 14 ff. Fundstelle: BSB München, Signatur H.eccl. 1231; urn:nbn:de:bvb:12-bsb10028373-7. Innerhalb der Rubriken alphabetisch sortiert. ↩
  3. velatae = verschleiert. ↩
  4. = Krankenpflege. ↩
  5. = Mädchenerziehung. ↩
  6. Lesung »Hostilia« am Original zu prüfen; inhaltlich (Igelstein, St. Agnes am Neumarkt, Waisenhaus, Heilig-Geist am Domhof) liegt Hospitalia (Hospitalkapellen) nahe. ↩
  7. = Schwalbenstein. ↩
  8. Sinngemäß: Hauskapellen und Hausaltäre in den Häusern der Vornehmen sind unzählig. Konvente oder Gemeinschaften von Männern und älteren Frauen, die ohne Ordensgewand nach den Statuten der Väter aus Stiftungen der Gläubigen leben und sich selbst private Andachtsräume errichten, gibt es verstreut über die Stadt etwa 50 (Begarden- und Beginenkonvente). ↩